การจัดการคาร์บอนฟุตพริ้นท์ในอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์และสัตว์ปีกตลอดโซ่อุปทาน
By: ดร. สนธยา กริชนวรักษ์
Sontaya Krichnavaruk, Ph.D.
Director of the Climate Change Institute
The Federation of Thai Industries
sontayak@fti.or.th
จากสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเป็นประเด็นที่ทั่วโลกต่างให้ความสำคัญ ทั้งภาครัฐและเอกชนต่างออกมาตรการและข้อกำหนด พร้อมขับเคลื่อนกลไกต่างๆ เพื่อบรรเทาหรือแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง ทำให้ผู้ประกอบการต้องเร่งปรับตัวเพื่อผลิตสินค้าที่ปล่อยก๊าซคาร์บอนให้น้อยที่สุด คู่ค้าในโซ่อุปทานจำนวนมากต่างต้องการข้อมูลด้านการปล่อยคาร์บอน โดยเฉพาะข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์ (Carbon Footprint of Product; CFP) เพื่อประเมินผลกระทบจากการใช้งานหรือการบริโภคผลิตภัณฑ์ และกระตุ้นให้ซัพพลายเออร์จัดหาวัตถุดิบและปัจจัยการผลิตที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ
คนทั่วไปมักเข้าใจว่าอุตสาหกรรมเนื้อสัตว์และสัตว์ปีกนั้นเป็นอุตสาหกรรมที่ไม่ได้ปล่อยก๊าซคาร์บอนสูงเหมือนอุตสาหกรรมอื่นๆ ที่มีการใช้เชื้อเพลิงและพลังงานมากซึ่งสะท้อนถึงปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ชัดเจน แต่ในความเป็นจริง อุตสาหกรรมเนื้อสัตว์และสัตว์ปีกเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นอันดับต้นๆ โดยเฉพาะการปล่อยมีเทน (GWP = 28) และไนตรัสออกไซด์ (GWP = 265)
คาร์บอนฟุตพริ้นท์ของผลิตภัณฑ์ (CFP) เป็นแนวทางการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสำหรับอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปจากเนื้อสัตว์และสัตว์ปีก ที่สามารถใช้เป็นเครื่องมือส่งต่อข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมไปยังผู้บริโภค กล่าวคือ เป็นการส่งต่อปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ปล่อยออกมาตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ครอบคลุมตั้งแต่การผลิตอาหารสัตว์ (เช่น การปลูกข้าวโพด และถั่วเหลือง) การขนส่งอาหารสัตว์ การเลี้ยงสัตว์ (การปล่อยก๊าซจากมูลสัตว์) และการแปรรูป (การใช้พลังงานและการจัดการของเสีย โดยเฉพาะน้ำเสียในโรงงานแปรรูป) นอกจากนี้ ยังมีการขนส่งและการกระจายสินค้า ครอบคลุมถึงระบบทำความเย็นของรถขนส่ง และการจัดจำหน่ายซึ่งครอบคลุมถึงระบบทำความเย็น ณ จุดจำหน่ายเพื่อรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์
การประเมิน CFP อาศัยหลักการประเมินวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment; LCA) ซึ่งเป็นเครื่องมือในการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของผลิตภัณฑ์ โดยพบว่าแหล่งปล่อยก๊าซมีเทนที่สำคัญเกิดขึ้นในช่วงการทำปศุสัตว์ ซึ่งมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกกว่าร้อยละ 15 ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในโลก โดยก๊าซเรือนกระจกดังกล่าวนั้นมาจากขั้นตอนการเตรียมอาหารสัตว์ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นผลผลิตทางการเกษตรที่ต้องมีการประเมินผลกระทบจากการใช้ที่ดินและปุ๋ย ทั้งนี้ การย่อยสลายของปุ๋ยและสารอินทรีย์เป็นแหล่งปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญ 2 ชนิด คือ มีเทนและไนตรัสออกไซด์ รวมถึงการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์จากการใช้เชื้อเพลิงของเครื่องจักรที่ใช้ทำการเกษตร รวมถึงการผลิตอาหารสัตว์ การขนส่งวัตถุดิบทางการเกษตรและอาหารสัตว์ สำหรับสัตว์ปีก ส่วนใหญ่มักจะใช้อาหารสำเร็จรูปเนื่องจากมีความสะดวกและสามารถควบคุมปริมาณแร่ธาตุที่เป็นองค์ประกอบในอาหารได้ นอกจากนี้ การทำปศุสัตว์ ยังพบว่ามีการปล่อยก๊าซมีเทนที่มาจากการย่อยสลายมูลสัตว์ และน้ำเสียจากการจัดการฟาร์มในสัดส่วนที่สูงสุดเช่นเดียวกัน
นอกจากนี้ ขั้นตอนการขนส่งและการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์เพื่อรอจำหน่าย ณ จุดจำหน่าย จำเป็นที่จะต้องมีการประเมินการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการใช้พลังงานในการขนส่ง การใช้กระแสไฟฟ้าจากอุปกรณ์ทำความเย็น และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากสารทำความเย็นในระบบ ซึ่งสารทำความเย็นเหล่านี้ อาจก่อให้เกิดภาวะโลกร้อนได้อย่างมีนัยสำคัญ (ขึ้นกับประเภทของสารทำความเย็น)
Climate change is one of the most serious global issues today; both governments and the private sector are treating it seriously as a hot and urgent topic. Many countries have issued measures and regulations, implemented mitigation mechanisms, or actively collaborated to address the problem. Entrepreneurs in supply chains need to adapt by producing products with the lowest possible greenhouse gas emissions. Supply chain partners are requesting carbon emissions data, particularly the Carbon Footprint of Product (CFP), to understand the impacts of each product’s use or consumption. They are also encouraging suppliers to provide low-carbon raw materials and production inputs.
Some people may assume that the meat and poultry industry is not a high-carbon industry, unlike others that clearly consume large amounts of fuel and energy. While energy and fuel consumption generally reflect greenhouse gas emissions, the meat and poultry industry is actually among the top emitters, primarily due to methane (GWP = 28) and nitrous oxide (GWP = 265).
The Carbon Footprint of Product (CFP) is a guideline for assessing greenhouse gas emissions in the meat and poultry processing industry. It serves as a tool to communicate environmental information to consumers by showing the total of greenhouse gas emissions throughout a product’s life cycle. This includes animal feed production (e.g., growing corn and soybeans), feed transportation, animal farming (emissions from manure), processing (energy use and waste management, particularly wastewater treatment), transportation and distribution (including refrigeration systems in vehicles), and point-of-sale storage (refrigeration systems used to maintain product quality).
CFP assessment applies the principles of Life Cycle Assessment (LCA), a tool for evaluating greenhouse gas emissions. The major source of methane emissions occurs during livestock production, which accounts for more than 15% of the world’s greenhouse gas emissions. These emissions originate from the animal feed preparation process, which primarily relies on agricultural products. Impacts from land use and fertilizer application must be considered, as the decomposition of fertilizers and organic matter is a major source of methane and nitrous oxide emissions. Carbon dioxide is also emitted from the use of fuel in agricultural machinery and tractors, both during feed production and the transportation of agricultural raw materials and animal feed. In poultry farming, processed feed is commonly used due to its convenience and the ability to control nutrient content for specific livestock species. Furthermore, in livestock farming, methane emissions are highest from the decomposition of animal manure and wastewater generated through farm management.
Furthermore, during the transportation and storage of products awaiting distribution at the point of sale, it is inevitable to assess greenhouse gas emissions from transportation energy, electricity used in refrigeration equipment, and, crucially, from refrigerants used in the cooling systems. These refrigerants can have a significant global warming potential, depending on their type.