ความสำคัญของโภชนาการในการดูแลสัตว์เลี้ยงที่มีภาวะไตเรื้อรัง
โรคไตเรื้อรังในสัตว์เลี้ยงเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ เช่น อายุที่เพิ่มขึ้น กรรมพันธุ์ การติดเชื้อ และอาหาร ซึ่งเราไม่อาจควบคุมปัจจัยดังกล่าวได้ทั้งหมด โดยฟอสเฟตถือสาเหตุหลักของโรคไตเรื้อรังที่พบได้บ่อยและก่อให้เกิดอันตรายต่อสัตว์เลี้ยงได้มากที่สุด ขณะเดียวกันก็เป็นปัจจัยที่สามารถควบคุมได้
‘ฟอสเฟต’ เป็นแร่ธาตุที่แฝงอยู่ในอาหารสัตว์เลี้ยง โดยส่วนใหญ่มาจากโปรตีนสัตว์ซึ่งได้จากผลพลอยได้ของสัตว์บกที่มีกระดูก ซึ่งกระดูกประกอบด้วยสารไฮดรอกซีอะพาไทต์ (Ca10(PO4)6(OH)2) ที่มีฟอสเฟตในปริมาณสูง โดยทั่วไปอาหารสัตว์เลี้ยงมักมีโปรตีนร้อยละ 20–40 ซึ่งส่วนผสมเหล่านี้มักเพิ่มภาระต่อการทำงานของไตเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ ยังมีการเติมฟอสเฟตสังเคราะห์ หรือฟอสเฟตอนินทรีย์ เพื่อปรับปรุงเนื้อสัมผัสและรสชาติให้ดีขึ้น ซึ่งทำให้ไตต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อขับสารเหล่านี้ออกจากร่างกาย
กลยุทธ์สำคัญในการควบคุมฟอสเฟต
ฟอสเฟตส่วนเกินมักมีสาเหตุหลักมาจากอาหาร ซึ่งถือเป็นปัจจัยที่ควบคุมได้ง่ายที่สุด โดยสามารถจัดการได้ผ่าน 2 แนวทาง คือ การลดการดูดซึมฟอสเฟต และการจำกัดปริมาณฟอสเฟตที่ได้รับเข้าสู่ร่างกาย
1. การลดการดูดซึมฟอสเฟตด้วยสารยึดจับฟอสเฟต (Phosphate Binders) วิธีนี้เป็นวิธีที่สามารถทำได้ง่ายที่สุด โดยสารดังกล่าวจะช่วยดักจับฟอสเฟตและขับออกพร้อมอุจจาระ โดย ‘ไคโตซาน’ ถือเป็นหนึ่งในสารยึดจับ ซึ่งเป็นไบโอโพลิเมอร์ที่พบมากในเปลือกของสัตว์ทะเลอย่างกุ้ง จากผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่าไคโตซานสามารถลดปริมาณฟอสเฟตและช่วยบรรเทาปัญหาที่เกี่ยวข้องกับโรคไตเรื้อรังได้
สำหรับสุนัขที่ป่วยเป็นโรคไตเรื้อรัง การใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีส่วนผสมของไคโตซานช่วยลดอัตราการเสียชีวิตลงได้ร้อยละ 50-60 อีกทั้งยังช่วยลดระดับฟอสฟอรัสในเลือดได้ร้อยละ 25-55 และช่วยรักษาให้อาการคงที่นานถึง 6 เดือน ในขณะเดียวกัน แมวที่ป่วยเป็นโรคดังกล่าวสามารถลดระดับฟอสฟอรัสในเลือดได้ร้อยละ 35-60 ลดการดูดซึมฟอสฟอรัสร้อยละ 14 และเพิ่มประสิทธิภาพในการขับของเสียภายใน 2 เดือน ส่งผลให้สัตว์เลี้ยงเกิดความอยากอาหารและมีกำลังวังชามากขึ้น
2. การลดปริมาณฟอสเฟตที่ได้รับเข้าสู่ร่างกาย ด้วยการปรับไปใช้แหล่งโปรตีนจากสัตว์ที่ไม่มีกระดูก เช่น โปรตีนจากเนื้อสัตว์ และพืช รวมถึงโปรตีนไฮโดรไลเซตจากสัตว์น้ำจำพวกกุ้ง ปู และหอย นอกจากนี้ ควรหลีกเลี่ยงการเติมเกลือฟอสเฟตลงในสูตรอาหาร
By: Anna Tran
Technical Lead (Petcare Division)
Vietnam Food JSC. (VNF)
tu.h.tran@vnfoods.vn
Phuong Ngo, Ph.D.
Lecturer & Formulator
Faculty of Animal Husbandry & Veterinary Medicine
University of Agriculture and Forestry (NLU)
ngohongphuong@gmail.com
An Nguyen
Chief Strategist Officer
Vietnam Food JSC. (VNF)
an.v.nguyen@vnf
Wareerak Paralux
Sales Executive – Pet Food
CF Chem Co., Ltd.
wareerak@cinnamonthai.com
CKD can arise from various causes, including aging, genetics, infections, and diet; however, not all of these factors are controllable. Among them, phosphate stands out as the most impactful, common, and controllable factor.
‘Phosphate’ is a hidden burden in pet food. A major source is animal protein, mostly from land-animal by-products with bones. Bones are composed mainly hydroxyapatite (Ca10(PO4)6(OH)2), which is rich in phosphate. Since protein comprises 20-40% of pet food, these ingredients impose a significant load on the kidneys. Another source is inorganic phosphate salts added to improve texture and flavor. These salts are highly absorbable, further increasing kidney strain.
Key Strategies to Control Phosphate
Fortunately, since most excess phosphate comes from the diet, it is the most controllable factor. Two key strategies for managing phosphate are reducing its absorption and reducing its intake.
1. The first and most feasible strategy is reducing phosphate absorption using phosphate binders. These binders trap phosphate and facilitate its excretion through feces. Among them, chitosan—a biopolymer found abundantly in the shells of crustaceans, such as shrimp—has been shown in studies to reduce phosphate burden and alleviate CKD-related complications.
In dogs with CKD, chitosan-based supplements reduced mortality by 50–60%, lowered blood phosphorus levels by 25–55%, and maintained stability over a six-month period. In cats with CKD, chitosan-based supplements lowered blood phosphorus levels by 35–60%, reduced phosphorus absorption by 14%, and enhanced waste elimination within two months—achieving improved appetite and vitality.
2. The second approach is to reduce phosphate intake. For producers, this involves shifting toward boneless protein sources, such as those from meat, plants, or crustaceans and mollusks. Avoiding the addition of phosphate salts is also essential.