เทคนิคการตรวจวิเคราะห์สารอะฟลาทอกซินในผลิตภัณฑ์ข้าวไทย
อะฟลาทอกซินเป็นสารพิษที่สร้างขึ้นจากเชื้อราในกลุ่ม Aspergillus flavus และ Aspergillus parasiticus ซึ่งมักพบในวัตถุดิบทางการเกษตรและอาหารแห้งที่เก็บรักษาอย่างไม่เหมาะสม อาทิ ผลิตภัณฑ์จากแป้ง ผลิตภัณฑ์จากถั่ว และผลิตภัณฑ์ข้าว โดยองค์การอนามัยโลกได้จัดให้สารอะฟลาทอกซินเป็นสารก่อมะเร็งที่ร้ายแรงมากที่สุดชนิดหนึ่ง เนื่องจากสามารถเหนี่ยวนำให้เกิดการกลายพันธุ์ในมนุษย์และสัตว์ได้ ด้วยเหตุนี้ แนวทางการตรวจวิเคราะห์สารอะฟลาทอกซินในผลิตภัณฑ์อาหารจึงจำเป็นจะต้องอาศัยวิธีการทดสอบที่มีความแม่นยำ เฉพาะเจาะจง และมีประสิทธิภาพ เพื่อหลีกเลี่ยงอาหารที่มีการปนเปื้อนและทำให้ผู้บริโภคมั่นใจได้ว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวปลอดจากสารพิษที่มีอันตรายร้ายแรง
วิธีการวิเคราะห์สารพิษอะฟลาทอกซิน
1. การวิเคราะห์เชิงคุณภาพ
การวิเคราะห์เชิงคุณภาพหรือการตรวจวิเคราะห์แบบคัดกรอง (Rapid screening method) จะอาศัยหลักการทางภูมิคุ้มกัน (Immunological assay) เพื่อบ่งบอกว่าตัวอย่างมีการปนเปื้อนสารพิษหรือไม่ โดยหลักการของวิธีนี้จะอาศัยการจับกันแบบจำเพาะระหว่างแอนติเจนและแอนติบอดี พร้อมกับการตรวจวัดสัญญาณโดยใช้สารติดฉลาก เช่น เอนไซม์ สารรังสี หรือฟลูออเรสเซนต์ เป็นต้น โดยทั่วไป เทคนิคที่นิยมนำมาใช้ในการวิเคราะห์อะฟลาทอกซินเชิงคุณภาพ คือ เทคนิค Enzyme Linked Immunosorbent Assay (ELISA) ซึ่งอาศัยความสามารถของแอนติบอดีในการจำแนกโครงสร้างของสารพิษและใช้เอนไซม์ในการตรวจวัด
2. การวิเคราะห์เชิงปริมาณ
การวิเคราะห์เชิงปริมาณสามารถบ่งบอกถึงความเข้มข้นของสารพิษที่ปนเปื้อนอยู่ในตัวอย่างได้ โดยทั่วไป
มักจะใช้เทคนิคโครมาโทกราฟี ซึ่งอาศัยความแตกต่างของการกระจายสารในสองเฟส ได้แก่ เฟสเคลื่อนที่ (Mobile phase) และเฟสอยู่กับที่ (Stationary phase) โดยเฉพาะเทคนิค High-performance liquid chromatography (HPLC) ซึ่งเทคนิคนี้เหมาะสำหรับการแยกสารผสมเพื่อหาชนิดและปริมาณของสารที่ต้องการวิเคราะห์
By: Kittipong Srimuang
Agricultural Research Officer, Professional Level
Prachinburi Rice Research Center
kittipong.s@rice.mail.go.th
Aflatoxin is a toxin produced by fungi in the Aspergillus flavus and Aspergillus parasiticus species, commonly found in agricultural raw materials and improperly stored dried foods, such as flour products, bean products, and rice products. The World Health Organization (WHO) has classified aflatoxin as one of the most dangerous carcinogens because it can induce mutations in humans and animals. Therefore, the approach to analyzing aflatoxin in food products must rely on testing methods that are accurate, specific, and efficient to avoid contaminated food and ensure that consumers can be confident that such products are free from this hazardous toxin.
Methods for Analyzing Aflatoxin
1. Qualitative Analysis
Qualitative analysis, or rapid screening methods, rely on immunological assays to indicate whether a sample is contaminated with toxins. This method utilizes the specific binding between antigens and antibodies, along with signal detection using labeled substances such as enzymes, radioactive materials, or fluorescent compounds. The commonly used technique for qualitative aflatoxin analysis is the Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA), which utilizes antibodies’ ability to distinguish the toxin’s structure and enzymes for detection.
2. Quantitative Analysis
Quantitative analysis can indicate the concentration of toxins present in a sample. Generally, chromatography techniques are used, which rely on the differential distribution of substances in two phases which are the mobile phase and the stationary phase. Especially, High-Performance Liquid Chromatography (HPLC) is employed for separating mixtures to identify and quantify substances of interest.