Page 33 - FoodFocusThailand No.243 July 2026

STRONG QC & QA

2. เทคโนโลยีีตรวจวัดทางภููมิิค้�มิกัันวิทยีา ปัจจุบัน ผลการตรวจวิเคราะห์์จุลินทรียี์ก่อโรคดี้วยีเทคโนโลยีีแบบรวดีเร็ว
• ELISA และ ELFA (Enzyme-Linked Fluorescent Assay): ถูกนำาม่าผสิานกับปัญ่ญ่าประดีิษฐ์์ (AI-Based Biosensors) (Govender et
เทคโนโลยีีตรวจวิเคราะห์์ที�อาศััยีการจับกันอยี่างจำาเพาะระห์ว่าง al., 2025) เพ้�อวิเคราะห์์ข้อมู่ลจากห์ลายีแห์ล่ง เชื้่น ผลตรวจ Swab อุณห์ภูม่ิ
แอนติบอดีีและแอนติเจนของเชื้้�อจุลินทรียี์ ขณะที�ไบโอเซนเซอร์ ความ่ชื้้�น ค่า pH ค่า a และประวัติการทำาความ่สิะอาดี ชื้่วยีคาดีการณ์
w
(Biosensor) รุ่นให์ม่่ไดี้พัฒนาการตรวจจับให์้ม่ีประสิิทธิิภาพสิูงข้�น จุดีเสิี�ยีงการปนเป้�อนล่วงห์น้า และเปลี�ยีนแนวทางควบคุม่คุณภาพจาก
โดียีประยีุกต์ใชื้้แอนติบอดีี แอปตาเม่อร์ (Aptamers) แบคเทอริโอเฟจ การตรวจสิอบยี้อนห์ลัง (Reactive Approach) สิู่การบริห์ารความ่เสิี�ยีงแบบ

(Bacteriophage) ห์ร้อ DNA Probe ร่วม่กับวัสิดีุนาโน เชื้่น เชื้ิงป้องกันและเรียีลไทม่์ (Preventive Approach) ไดี้อยี่างม่ีประสิิทธิิภาพ
อนุภาคทองคำา กราฟีน ควอนตัม่ดีอทสิ์ และเซนเซอร์เคม่ีไฟฟ้า ม่ากข้�น
สิ่งผลให์้สิาม่ารถตรวจห์าเชื้้�อไดี้รวดีเร็ว ใชื้้ปริม่าณตัวอยี่างน้อยี
และในบางระบบยีังสิาม่ารถเชื้้�อม่ต่อกับสิม่าร์ทโฟนห์ร้อเคร้�องอ่าน ถอดบทเรีียนการีควบคุมเชื้้�อ Listeria
แบบพกพาไดี้ จ้งไดี้รับความ่นิยีม่เพิ�ม่ข้�นในโรงงานอาห์าร เน้�องจาก ในโรีงงานอาหารีพรี้อมบรีิโภค
ชื้่วยีลดีความ่ผิดีพลาดีจากการปฏิิบัติงานของม่นุษยี์ (Feng et al., กรณีศั้กษาที�อ้างอิงจากเห์ตุการณ์จริงในอุตสิาห์กรรม่อาห์ารพร้อม่บริโภค
2025) พบว่าโรงงานผลิตแซนดี์วิชื้และสิลัดีพร้อม่ทานแห์่งห์น้�งตรวจพบเชื้้�อ Listeria
• Lateral Flow Immunoassay (LFA): แผ่นตรวจสิำาเร็จรูป monocytogenes ในผลิตภัณฑ์์สิำาเร็จรูปจากการทดีสิอบดี้วยีวิธิีดีั�งเดีิม่
ห์ลักการเดีียีวกับชืุ้ดีตรวจ ATK ม่ีจุดีเดี่นดี้านความ่สิะดีวก รวดีเร็ว สิ่งผลให์้ต้องเรียีกค้นสิินค้าและห์ยีุดีสิายีการผลิตทันที (U.S. FDA, 2021)
และต้นทุนตำ�า เห์ม่าะสิำาห์รับการคัดีกรองเบ้�องต้นในสิายีการผลิต ความ่ท้าทายีสิำาคัญ่ของเห์ตุการณ์นี�ค้อ ห์ากใชื้้วิธิีเพาะเลี�ยีงเชื้้�อแบบ
(Younes et al, 2024) ดีั�งเดีิม่ในการตรวจสิอบตัวอยี่าง Environmental Swab จากจุดีเสิี�ยีงต่างๆ เชื้่น
3. เทคโนโลยีีกัารคัดแยีกัพิิมิพิ์เขีียีวพิันธุ้กัรรมิขีั�นสููงและ สิายีพาน ใบม่ีดี และท่อระบายีนำ�า โรงงานจะต้องรอผลนานถ้ง 5 วัน สิ่งผลให์้
เมิตาจีโนมิิกัสู์ สิูญ่เสิียีโอกาสิทางการผลิตและม่ีต้นทุนเพิ�ม่ข้�นจากการห์ยีุดีเดีินสิายีการผลิต
• MALDI-TOF Mass Spectrometry: เคร้�องม่้อวิเคราะห์์ เพ้�อเร่งค้นห์าแห์ล่งที�ม่าของการปนเป้�อน ทีม่ประกันคุณภาพ (QA) จ้งนำา
โปรตีนและสิารชื้ีวโม่เลกุลที�สิาม่ารถจำาแนกชื้นิดีของจุลินทรียี์ไดี้ เทคโนโลยีี Real-Time PCR ร่วม่กับชืุ้ดีตรวจ Environmental Swab ม่าใชื้้
อยี่างรวดีเร็ว แม่่นยีำา และใชื้้ปริม่าณตัวอยี่างน้อยี จ้งไดี้รับความ่นิยีม่ โดียีสิุ่ม่เก็บตัวอยี่างจาก 50 จุดีเสิี�ยีงในพ้�นที� High-Care (Law et al., 2015)
ทั�งในห์้องปฏิิบัติการทางการแพทยี์และอุตสิาห์กรรม่อาห์าร ห์ลังจากเพิ�ม่จำานวนเชื้้�อในอาห์ารเลี�ยีงเชื้้�อเป็นเวลา 18 ชื้ั�วโม่ง และใชื้้เวลา

• Next-Generation Sequencing (NGS)/Whole Genome วิเคราะห์์ดี้วยี PCR อีกประม่าณ 1.5 ชื้ั�วโม่ง ระบบสิาม่ารถระบุสิัญ่ญ่าณ DNA
Sequencing (WGS): เทคโนโลยีีที�สิาม่ารถถอดีรห์ัสิพันธิุกรรม่ ของ Listeria ไดี้อยี่างรวดีเร็ว โดียีพบการปนเป้�อนบริเวณข้อต่อดี้านล่างของ
ทั�งห์ม่ดีของเชื้้�อ ชื้่วยีระบุความ่สิัม่พันธิ์ทางพันธิุกรรม่ระห์ว่างเชื้้�อ เคร้�องห์ั�นผักอัตโนม่ัติและล้อรถเข็นที�ใชื้้เคล้�อนยี้ายีระห์ว่างโซนการผลิต
จากผู้ป่วยี ผลิตภัณฑ์์อาห์าร และสิิ�งแวดีล้อม่ในโรงงาน ทำาให์้ จากผลการตรวจดีังกล่าว ทีม่วิศัวกรรม่และทีม่สิุขลักษณะไดี้ดีำาเนินการ
สิาม่ารถตรวจสิอบไดี้ว่าเป็นสิายีพันธิุ์เดีียีวกันห์ร้อไม่่ จ้ง ถอดีชื้ิ�นสิ่วนอุปกรณ์เพ้�อทำาความ่สิะอาดีเชื้ิงล้ก พร้อม่ใชื้้นำ�ายีาฆ่่าเชื้้�อกลุ่ม่
เห์ม่าะสิำาห์รับการเฝ้้าระวังและติดีตาม่เชื้้�อก่อโรค เชื้่น ควอเทอร์นารีแอม่โม่เนียี (Quat) และปรับปรุงม่าตรการควบคุม่การเคล้�อนยี้ายี
L. monocytogenes, Salmonella และ STEC (Shiga รถเข็นระห์ว่างพ้�นที�ผลิต ก่อนทำาการ Swab ซำ�าและตรวจยี้นยีันดี้วยี PCR
toxin-producing E. coli) ปัจจุบันม่ีการพัฒนาชืุ้ดีตรวจแบบพกพา อีกครั�ง ซ้�งให์้ผลเป็นลบทั�งห์ม่ดี สิ่งผลให์้โรงงานสิาม่ารถกลับม่าเดีินสิายี
เพ้�อใชื้้งานในโรงงานขนาดีให์ญ่่ โดียีประยีุกต์ใชื้้ในการทำา การผลิตไดี้ภายีใน 48 ชื้ั�วโม่ง แทนที�จะต้องห์ยีุดีดีำาเนินงานนานกว่า
Environmental Mapping เพ้�อค้นห์าแห์ล่งสิะสิม่และจุดีห์ลบซ่อน ห์น้�งสิัปดีาห์์ (U.S. FDA, 2021)
ของเชื้้�อก่อโรคที�สิาม่ารถคงอยีู่ในระบบการผลิต (Persistent การเล้อกใชื้้เทคนิคตรวจวิเคราะห์์จุลินทรียี์ก่อโรคแบบรวดีเร็วไม่่ควร
Strains) ไดี้อยี่างม่ีประสิิทธิิภาพม่ากข้�น พิจารณาเพียีงความ่เร็วของผลตรวจ แต่ต้องคำาน้งถ้งความ่น่าเชื้้�อถ้อ
• Shotgun Metagenomics: เทคโนโลยีีวิเคราะห์์สิารพันธิุกรรม่ การรับรองม่าตรฐ์าน ความ่เห์ม่าะสิม่กับผลิตภัณฑ์์ และความ่คุ้ม่ค่าทาง
ที�สิาม่ารถศั้กษากลุ่ม่จุลินทรียี์ (Microbial Community) ทั�งห์ม่ดี เศัรษฐ์ศัาสิตร์ แม่้ม่ีต้นทุนสิูงกว่าวิธิีดีั�งเดีิม่ แต่ชื้่วยีลดีเวลากักสิินค้า ลดีความ่เสิี�ยีง
ในสิายีการผลิตไดี้พร้อม่กัน ชื้่วยีระบุจุดีสิะสิม่ของเชื้้�อที�ก่อให์้เกิดี จากการเรียีกค้น และเพิ�ม่ประสิิทธิิภาพการบริห์ารความ่ปลอดีภัยีอาห์าร

ไบโอฟิล์ม่ (Biofilm) ตรวจพบเชื้้�อก่อโรคที�ปนเป้�อนในระดีับตำ�า จ้งเป็นเคร้�องม่้อสิำาคัญ่ในการยีกระดีับระบบเฝ้้าระวังเชื้ิงรุกและเสิริม่ศัักยีภาพ
รวม่ถ้งเชื้้�อที�อยีู่ในสิภาวะ VBNC (Viable but Non-Culturable) การแข่งขันของอุตสิาห์กรรม่อาห์ารในระยีะยีาว
ซ้�งยีังม่ีชื้ีวิตอยีู่แต่ไม่่สิาม่ารถเจริญ่บนอาห์ารเลี�ยีงเชื้้�อไดี้ (Shafi
et al., 2026) เทคโนโลยีีนี�จ้งเห์ม่าะสิำาห์รับการเฝ้้าระวังและประเม่ิน
ความ่เสิี�ยีงดี้านจุลชื้ีววิทยีาในโรงงานผลิตอาห์ารพร้อม่บริโภค
ผลิตภัณฑ์์นม่ เน้�อสิัตว์แปรรูป และผักผลไม่้สิดีตัดีแต่ง
JUL 2026 FOOD FOCUS THAILAND 33

23/6/2569 BE 11:42
32-35_Strong QC&QA_������� KU.indd 33 23/6/2569 BE 11:42
32-35_Strong QC&QA_������� KU.indd 33