
การประเมินคุณภาพของโปรตีนในแง่โภชนาการ: จาก Amino Acid Score สู่ PDCAAS และ DIAAS
โปรตีนเป็นสารอาหารสำคัญที่มีบทบาทต่อการเจริญเติบโต การซ่อมแซมเนื้อเยื่อ การสร้างเอนไซม์ ฮอร์โมน ระบบภูมิคุ้มกัน และการรักษามวลกล้ามเนื้อ อย่างไรก็ตาม การพิจารณาคุณค่าของโปรตีนไม่สามารถดูได้จากปริมาณโปรตีนเพียงอย่างเดียว เนื่องจากโปรตีนแต่ละแหล่งมีความแตกต่างกันทั้งด้านองค์ประกอบกรดอะมิโนจำเป็น การย่อย และการดูดซึม ดังนั้น แนวคิดเรื่อง “คุณภาพโปรตีน” จึงถูกพัฒนาขึ้นเพื่อประเมินประสิทธิภาพของโปรตีนในการตอบสนองความต้องการของร่างกาย
การประเมินคุณภาพโปรตีนเริ่มจาก Amino Acid Score (AAS) ซึ่งเปรียบเทียบปริมาณกรดอะมิโนจำเป็นในโปรตีนกับรูปแบบอ้างอิงของมนุษย์ โดยใช้กรดอะมิโนที่มีคะแนนต่ำที่สุดเป็นตัวกำหนดคุณภาพ วิธีนี้ช่วยระบุกรดอะมิโนจำกัด เช่น ไลซีนในธัญพืช หรือกรดอะมิโนที่มีกำมะถันในโปรตีนจากพืชบางชนิด แต่มีข้อจำกัดเนื่องจากไม่ได้คำนึงถึงการย่อยและการดูดซึมจริงของร่างกาย
ต่อมาได้มีการพัฒนา Protein Digestibility-Corrected Amino Acid Score (PDCAAS) ซึ่งนำค่าการย่อยได้ของโปรตีนมาร่วมคำนวณ ทำให้สามารถสะท้อนคุณภาพโปรตีนได้ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม PDCAAS มีข้อจำกัดจากการกำหนดคะแนนสูงสุดที่ 1.00 และใช้ค่าการย่อยได้จากอุจจาระ ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากกระบวนการในลำไส้ใหญ่
เพื่อเพิ่มความแม่นยำ องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) จึงเสนอแนวทาง Digestible Indispensable Amino Acid Score (DIAAS) ซึ่งประเมินการย่อยได้ของกรดอะมิโนจำเป็นแต่ละชนิดที่ปลายลำไส้เล็ก ทำให้สะท้อนปริมาณกรดอะมิโนที่ร่างกายนำไปใช้ได้จริง และสามารถแยกความแตกต่างของโปรตีนคุณภาพสูงได้ชัดเจนกว่า PDCAAS
นอกจากคุณภาพโปรตีนแล้ว การวิเคราะห์ปริมาณโปรตีนก็มีความสำคัญ โดยวิธี Kjeldahl และ Dumas เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้วัดไนโตรเจนรวมและคำนวณเป็น crude protein อย่างไรก็ตาม ค่าที่ได้อาจคลาดเคลื่อนจาก true protein เนื่องจากความแตกต่างของ nitrogen conversion factor และการมีอยู่ของ non-protein nitrogen (NPN) เช่น ยูเรียหรือสารประกอบไนโตรเจนอื่น ๆ ดังนั้น การวิเคราะห์กรดอะมิโนโดยตรงจึงเป็นแนวทางที่แม่นยำกว่าในการประเมินปริมาณและคุณภาพของโปรตีน
การประเมินคุณภาพโปรตีนที่ถูกต้องจึงควรพิจารณาทั้งปริมาณ องค์ประกอบกรดอะมิโน การย่อยได้ และการนำไปใช้ประโยชน์ในร่างกาย ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการพัฒนาอาหารโปรตีนสูง อาหารฟังก์ชัน อาหารสำหรับผู้สูงอายุ อาหารทางการแพทย์ และผลิตภัณฑ์โปรตีนทางเลือก เพื่อให้ตอบโจทย์สุขภาพของผู้บริโภคในอนาคต Continue reading “Protein Quality Assessment from a Nutritional Perspective:From Amino Acid Score to PDCAAS and DIAAS”












